چرا پاسخ به داوران یک مرحله مستقل است؟
پژوهشگران معمولاً برای نوشتن مقاله و حتی داوری آثار دیگران آموزش بیشتری می‌بینند تا برای پاسخ‌دادن به داوران مقاله خود. Elsevier Researcher Academy در وبیناری ۳۷دقیقه‌ای با ارائه Paul Cumine، ناشر Elsevier، این خلأ را هدف گرفته است. مخاطب اصلی راهنما پژوهشگران آغاز و میانه مسیرند، اما منطق آن برای هر نویسنده‌ای که با تصمیم «اصلاح و ارسال مجدد» یا حتی رد مقاله روبه‌رو شده کاربرد دارد.
راهنما تأکید می‌کند که دریافت نظر داور پایان فرایند نگارش نیست. نویسنده اکنون باید دو سند هماهنگ بسازد: نسخه اصلاح‌شده مقاله و نامه‌ای که نشان دهد هر نظر چگونه فهمیده و پیگیری شده است. اگر توضیح مهم فقط در نامه پاسخ باقی بماند و به متن مقاله منتقل نشود، خواننده نهایی از آن بهره‌ای نخواهد برد.
گام نخست: واکنش فوری نشان ندهید
نقد داور، به‌ویژه اگر تند یا گسترده باشد، می‌تواند واکنش عاطفی ایجاد کند. توصیه ارائه‌شده این است که پس از دریافت نظرها، فاصله کوتاهی بگیرید تا فرصت جذب بازخورد و تشخیص مسائل اصلی فراهم شود. سپس نظر یک همکار، هم‌نویسنده یا پژوهشگر باتجربه را درباره نکات دشوار بخواهید.
این فاصله نباید به تعویق بی‌برنامه تبدیل شود. مهلت مجله را ثبت کنید، زمان لازم برای اصلاح علمی و بازنویسی نامه پاسخ را تخمین بزنید و در صورت ناممکن‌بودن مهلت، پیش از پایان آن با دبیر مجله مکاتبه کنید.
نظرها را به واحدهای قابل اقدام تبدیل کنید
پیش از اصلاح متن، همه نظرهای سردبیر و داوران را در یک فهرست کاری جدا کنید. نظرهای چندبخشی را به چند بند مستقل تقسیم کنید. هر بند باید در یکی از این وضعیت‌ها قرار گیرد:
- تغییر پذیرفته و در مقاله اعمال شده است؛
- توضیح یا شاهد تازه به متن افزوده شده است؛
- درخواست داور به دلیل محدودیت داده، روش یا دامنه پژوهش به‌طور کامل قابل اجرا نیست؛
- نویسنده با پیشنهاد داور موافق نیست و باید دلیل علمی ارائه کند؛
- نظر مبهم است و نیاز به تفسیر محتاطانه یا پرسش از مجله دارد.
این طبقه‌بندی کمک می‌کند هیچ بخش از نظرهای داور، حتی اگر در یک بند چند درخواست وجود داشته باشد، بی‌پاسخ نماند.
نامه پاسخ را بندبه‌بند بنویسید
برای هر نظر، ابتدا آن را به‌طور دقیق نقل یا به‌شکلی وفادار بازگویی کنید. سپس سه جزء را بیاورید:
۱. توضیح دهید نظر را چگونه فهمیده‌اید؛
۲. تغییر یا اقدام انجام‌شده را روشن و مشخص بیان کنید؛
۳. شماره صفحه، بخش یا خط نسخه اصلاح‌شده را ثبت کنید.
پاسخ‌هایی مانند «اصلاح شد» یا «انجام شد» قابل‌ردیابی نیستند. بهتر است بنویسید چه جمله، تحلیل، جدول، محدودیت یا ارجاعی تغییر کرده و این تغییر کجا قرار دارد. اگر مجله Track Changes، نسخه پاک یا رنگ‌گذاری خاصی خواسته است، فقط مطابق دستور همان مجله عمل کنید.
لحن حرفه‌ای در موافقت و مخالفت
هدف نامه پاسخ، شکست‌دادن داور در مناظره نیست. حتی وقتی نظر داور نادرست به نظر می‌رسد، ابتدا نگرانی زیربنایی او را به رسمیت بشناسید. ممکن است پیشنهاد مشخص داور مناسب نباشد، اما ابهامی واقعی در متن باعث آن برداشت شده باشد.
اگر با نظر داور مخالفید، مخالفت را کوتاه، محترمانه و مستند بنویسید. دلیل روش‌شناختی، داده‌ای یا نظری خود را توضیح دهید و در صورت امکان، متن مقاله را طوری اصلاح کنید که منشأ سوءبرداشت برطرف شود. عبارت‌های تدافعی، نسبت‌دادن ناآگاهی به داور یا پاسخ‌های طولانی و حاشیه‌ای، احتمال اقناع سردبیر را کاهش می‌دهد.
وقتی مقاله رد شده است
رد مقاله به این معنا نیست که نظرهای داور دیگر ارزشی ندارند. وبینار به شیوه برخورد با بازخورد پس از رد نیز می‌پردازد. پیش از ارسال اثر به مجله‌ای دیگر، نکات معتبر داوران را اعمال کنید، دامنه و ادعاها را دوباره بسنجید و مقاله را صرفاً با تغییر نام مجله به جای دیگری نفرستید.
اگر تصمیم مجله ناشی از ناسازگاری موضوعی است، مجله بعدی را بر اساس دامنه واقعی مقاله انتخاب کنید. اگر مشکل روش، استدلال یا شفافیت گزارش است، اصلاح آن باید پیش از ارسال بعدی انجام شود.
چک‌لیست نهایی
- همه نظرهای سردبیر و داوران پاسخ مستقل دارند؛
- هر پاسخ به تغییر مشخص و محل آن در مقاله پیوند خورده است؛
- تغییرات ضروری فقط در نامه نمانده و وارد خود مقاله شده است؛
- مخالفت‌ها محترمانه و دارای دلیل یا شاهدند؛
- لحن نامه یکدست، کوتاه و غیرتدافعی است؛
- شماره صفحه و خط با نسخه نهایی اصلاح‌شده تطبیق دارد؛
- شیوه نمایش تغییرات دقیقاً مطابق راهنمای مجله است.