معرفی کتاب
کتاب «گرایش‌های معاصر در شریعت: مناظره‌های انتقادی در بسترهای تاریخی» نوشته هادی عنایت و محمد کشاوجی، اثری مرجع و انتقادی درباره جایگاه شریعت در سده بیست‌ویکم است. ناشر کتاب را مقدمه‌ای نقادانه بر رویکردهای نوگرا، ترقی‌خواه و نوسنت‌گرا در اندیشه و عمل اسلامی معرفی می‌کند؛ رویکردهایی که می‌کوشند از راه تعامل خلاق با سنت اسلامی و صورت‌های جدید دانش در جهان غرب، برداشتی بدیل از مدرنیته مسلمانان پدید آورند.
نویسندگان از دو پیشینه حرفه‌ای متفاوت به موضوع نزدیک می‌شوند. هادی عنایت جامعه‌شناس سیاسی و پژوهشگر اجتماعی ـ حقوقی است و محمد م. کشاوجی در زمینه حقوق و میانجی‌گری فعالیت دارد. این همکاری به کتاب امکان داده است که هم تاریخ اندیشه و تحول حقوق اسلامی را بررسی کند و هم پیامدهای عملی مناظره‌های معاصر را در حقوق، سیاست، اقتصاد و جامعه نشان دهد.
مسئله اصلی اثر
کتاب با این دیدگاه نوشته شده است که شریعت یک مجموعه کاملاً یکپارچه، ایستا و بدون اختلاف نیست. نویسندگان بر فرایند تاریخی تکوین شریعت، تنوع خوانش‌های مسلمانان و نقش تفسیر انسانی در مواجهه با مسائل هر عصر تأکید می‌کنند. از این منظر، شریعت مجموعه‌ای زنده از اصول اخلاقی و انسان‌گرایانه دانسته می‌شود که مسلمانان در زمینه‌های گوناگون تاریخی و اجتماعی آن را فهم و اجرا کرده‌اند.
این چارچوب درصدد رفع دو ساده‌سازی رایج است: نخست، تقلیل شریعت به یک قانون‌نامه خشک و تغییرناپذیر؛ و دوم، عرضه یک روایت واحد اصلاح‌طلبانه به‌جای تنوع واقعی دیدگاه‌ها. کتاب با مرور تاریخ هر موضوع، ادبیات پژوهشی روز، مناظره‌های جاری و نمونه‌های گوناگون جهانی می‌کوشد پیچیدگی این میدان را حفظ کند.
ساختار و محورهای کتاب
اثر با توضیح منشأ، تحول و رابط‌های متعدد شریعت در تاریخ جوامع مسلمان آغاز می‌شود و سپس به حوزه‌های چالش‌برانگیز حقوق اسلامی در جهان معاصر می‌پردازد. محورهای اصلی عبارت‌اند از:
- قانون‌گرایی و قانون اساسی اسلامی و نقدهای وارد بر آن؛
- سکولاریسم، آزادی دینی و نسبت آن‌ها با شریعت؛
- عدالت کیفری در اسلام؛
- عدالت جنسیتی و نیاز به هرمنوتیک و معرفت‌شناسی جدید در بحث حقوق زنان؛
- حل‌وفصل جایگزین اختلاف و سیاست عدالت غیررسمی؛
- شریعت و حقوق بشر، تعارض دعاوی جهان‌شمول و جست‌وجوی زمینه مشترک؛
- اقتصاد اخلاقی و نقش امور مالی الهام‌گرفته از شریعت؛
- حقوق مالکیت میان عدالت اجتماعی و نولیبرالیسم دینی؛
- اخلاق زیستی، اهدای عضو و پیوند اعضا؛
- استمرار و نوآوری در فقه جهاد و بحران اقتدار سیاسی در دوران جدید.
هر فصل به‌گونه‌ای طراحی شده است که جداگانه قابل مطالعه باشد، اما در عین حال به چارچوب کلی کتاب درباره پویایی شریعت و مواجهه اسلام با مسائل معاصر کمک کند. این ویژگی برای پژوهشگری که فقط روی یکی از حوزه‌های حقوق بشر، جنسیت، اقتصاد، آزادی دینی یا جهاد کار می‌کند مفید است.
ارزش پژوهشی
کتاب برای پژوهشگران فقه و حقوق اسلامی، اندیشه سیاسی اسلام، جامعه‌شناسی حقوق، مطالعات دین، حقوق بشر و اسلام معاصر اهمیت دارد. امتیاز اصلی آن، پیوند دادن مناظرات مفهومی با تاریخ هر مسئله و مطالعات موردی در جهان اسلام و جوامع مسلمان مهاجر است. در عین حال، رویکرد صریحاً نوگرا و ترقی‌خواه کتاب باید در پژوهش‌های مقایسه‌ای در کنار آثار سنت‌گرا و نقدهای فقهی دیگر خوانده شود؛ ناشر نیز اثر را گزارش بی‌طرف همه مکاتب معرفی نکرده، بلکه بر همین جهت‌گیری فکری تأکید کرده است.
مشخصات نشر و دسترسی
- نویسندگان: Hadi Enayat و Mohamed M. Keshavjee؛
- ناشر و نشان: Bloomsbury Academic؛
- تاریخ انتشار: ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ (۲۰ اوت ۲۰۲۶)؛
- نوبت چاپ: نخست؛
- قالب چاپی: جلد سخت؛
- تعداد صفحات: ۴۶۴ صفحه؛
- شابک: 9780755657940؛
- ابعاد: ۲۴۶ در ۱۸۹ میلی‌متر.
نسخه‌های الکترونیکی کتاب با مجوز CC BY-NC-ND 4.0 به‌صورت دسترسی آزاد منتشر شده‌اند و هزینه دسترسی آزاد را مؤسسه مطالعات اسماعیلی تأمین کرده است. صفحه ناشر برای نسخه جلد سخت قیمت رسمی ۱۴۰ پوند و قیمت وب‌سایت ۱۲۶ پوند را نشان می‌دهد و در زمان بررسی، نسخه چاپی ناموجود بوده است. قیمت و موجودی ممکن است تغییر کند، اما دسترسی آزاد نسخه الکترونیکی در صفحه رسمی تصریح شده است.